ጾምና ሰውነታችን፦ ሰዓት በሰዓት ምን ይሆናል?
Fasting: what happens inside the body
በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20
ምንድን ነው?
ጾም (fasting) ለተወሰነ ሰዓት ምግብ፣ አንዳንዴም ውሃ፣ አለመውሰድ ነው። በኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ዘንድ የፍልሰታና የሁዳዴ ጾም፣ በሙስሊሞች ዘንድ ደግሞ ረመዳን (Ramadan) በየዓመቱ ይጾማሉ። ጾም እምነት ነው፤ ሰውነታችን ግን በእምነቱ ውስጥ በሳይንስ ነው የሚሠራው። ሁለቱን አብረን ስንረዳ ጾሙ ይቀላል።
ከበሉ በኋላ ባሉት የመጀመሪያ ሰዓታት ምግቡ ይፈጫል፤ ስኳር ወደ ደም ይገባል፤ ኢንሱሊን (insulin) ይወጣል፤ የተረፈውን ጉበት እንደ ግላይኮጅን (glycogen) ያከማቻል። ደሙ ስኳርና ሌሎች ንጥረ ነገሮችን ወደ ጉበት ያደርሳል፤ ጉበት ያከማቻል፣ ሲያስፈልግም ለሰውነት ይለቃል NIDDK። ለዚህ ነው በጠዋት ረሃብ የማይሰማዎት።
ቀኑ ሲገፋ ጉበት ግላይኮጅኑን ቀስ ብሎ እየለቀቀ አንጎልን ይመግባል። ግላይኮጅኑ ሲያልቅ ሰውነት ወደ ስብ (fat) ይዞራል፤ ጉበት ስብን ወደ ኪቶንስ (ketones) ይቀይራል፣ አንጎል በዚያ ይሠራል። ይህ ለጤናማ ሰው የተለመደ ሂደት ነው። ችግሩ የሚመጣው ኢንሱሊን ወይም የስኳር መድኃኒት ለሚወስዱ ሰዎች ነው፤ ምግብ መዝለል ወይም ማዘግየት የደም ስኳራቸውን ከጤናማው በታች ሊያወርድ ይችላል NIDDK።
አደገኛ ምልክቶች
ኢንሱሊን (insulin) ወይም የስኳር ኪኒን ለሚወስዱ፣ ከሚከተሉት አንዱ ካለ ጾሙን ይፍቱና ወዲያውኑ የደም ስኳር መውረድ (hypoglycemia) እንደሆነ ያክሙ፦
- መንቀጥቀጥ፣ ላብ፣ የልብ ምት መፍጠን፣ ብዙ ረሃብ፣ ማዞር ወይም ግራ መጋባት CDC።
- መዛል፣ መራመድ ወይም ማየት መቸገር፣ ያልተለመደ ባህሪ። የደም ስኳር በጣም ሲወርድ ሰውየው ራሱን ሊስት ወይም ሊንቀጠቀጥ (seizure) ይችላል NIDDK።
ለማንኛውም ጿሚ፦ ግራ መጋባት፣ ራስን መሳት፣ ሽንት ጨርሶ አለመኖር፣ የልብ ምት ወይም ትንፋሽ መፍጠን ከባድ የውሃ እጥረት ምልክቶች ናቸው፤ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ MedlinePlus። ራሱን የሳተ ሰው ካለ በአሜሪካ 911 ይደውሉ፤ በአዲስ አበባ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907፤ በሌላ ቦታ የአካባቢዎን የድንገተኛ እርዳታ ያነጋግሩ። ራሱን የሳተ ሰው አፍ ውስጥ ምግብ ወይም መጠጥ አያስገቡ።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- ጾም ሲፈቱ ቅደም ተከተል ይኑረው፦ መጀመሪያ ውሃ፣ ከዚያ ቴምር (dates) ወይም ፍራፍሬ፣ ከዚያ ፕሮቲን (protein) ያለው ምግብ። ሁለት ወይም ሦስት ቴምር በቂ ነው፤ ከዚያ በላይ ስኳርና ስብ የበዛበትን ምግብ ያስወግዱ NHS።
- ባዶ ሆድ ላይ ጣፋጭ ጁስ (juice) ወይም ሶዳ አይጀምሩ፤ የደም ስኳር በፍጥነት ወጥቶ ወዲያው ይወርዳል፣ ውጤቱ ድካም ነው።
- ጾሙ ከመጀመሩ በፊት (በጠዋት ወይም በሱሁር) ቀስ ብሎ የሚፈጭ ምግብ ይምረጡ፦ ሙሉ እህል፣ ጥራጥሬ፣ አትክልትና ፍራፍሬ። ረሃቡን ያዘገያል፣ ስኳሩንም ያረጋጋል።
- ከጾም ውጭ ባለው ሰዓት ውሃ በደንብ ይጠጡ። የተጠበሰ ምግብ ይቀንሱ NHS።
- የረሃብ ሞገድ ሲመጣ ራስዎን በሥራ ያዙ፤ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ይወርዳል።
- ኢንሱሊን ወይም የስኳር ኪኒን የሚወስዱ ከሆነ የደም ስኳርዎን በተደጋጋሚ ይለኩ። ዝቅ ካለ ጾሙን ፈትተው እንደተለመደው ያክሙ (ለምሳሌ ጁስ ወይም የግሉኮስ ታብሌት)፣ ከአሥራ አምስት ደቂቃ በኋላ እንደገና ይለኩ NIDDK።
- መድኃኒትዎን በራስዎ አያቁሙ፣ ሰዓቱንም በራስዎ አይቀይሩ። ብዙዎቹ መድኃኒቶች ወደ ማታ ሊዘዋወሩ ይችላሉ፤ ግን ውሳኔው ከሐኪምዎ ጋር ይሁን።
ምልክቶች
ጾም ላይ ጤናማ ሰው የሚያስተውላቸው ነገሮች፦
- ረሃብ በሞገድ ወይም ዌቭ (wave) ይመጣል። ግሬሊን (ghrelin) የሚባለው የረሃብ ሆርሞን በለመዱት የምግብ ሰዓት ይነሳል፣ ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ ይወርዳል። ሞገዱን ካሳለፉት ረሃቡ ራሱ ይሄዳል።
- የመጀመሪያው ቀን ራስ ምታት። አብዛኛው ጊዜ ረሃብ አይደለም። ቡና የሚጠጡ ከሆነ ካፌን (caffeine) በድንገት ሲቆም ራስ ምታት፣ እንቅልፍ ማብዛት፣ መነጫነጭና ማተኮር መቸገር ይመጣል፤ ብዙ ጊዜ በጥቂት ቀናት ውስጥ ይጠፋል MedlinePlus። አለበለዚያ የውሃ እጥረት ነው።
- የውሃ እጥረት (dehydration) ምልክቶች፦ ብዙ መጠማት፣ አፍ መድረቅ፣ ሽንት መቀነስና መጥቆር MedlinePlus።
- ወደ ማታ አካባቢ አንዳንዶች «ማይንዴ ክሊር (clear) ሆነ» ይላሉ፤ ሰውነት ነዳጁን ከስኳር ወደ ስብ የሚቀይርበት ጊዜ ነው።
- ጾም ሲፈታ በጣፋጭ ጁስ ወይም ስኳር ከጀመሩ፣ ከአንድ ሰዓት አካባቢ በኋላ ድካምና እንቅልፍ ሊሰማዎት ይችላል።
ሐኪም መቼ ማየት?
ከጾሙ ሳምንታት በፊት ሐኪምዎን ያማክሩ፣ ከሚከተሉት አንዱ ካለብዎ፦
- ኢንሱሊን (insulin) ወይም እንደ ግሊክላዛይድ (gliclazide)፣ ግሊሜፒራይድ (glimepiride)፣ ግሊፒዛይድ (glipizide) ያሉ ሰልፎኒልዩሪያ (sulfonylurea) ኪኒኖችን የሚወስዱ። የደም ስኳራቸው በጣም ሊወርድ ይችላል፤ የመድኃኒት ሰዓትና መጠን መስተካከል ያስፈልገዋል NHS።
- ነፍሰ ጡር ወይም የሚያጠቡ እናቶች።
- የኩላሊት በሽታ (kidney disease)፣ ወይም የስኳር በሽታ ዓይንን፣ ኩላሊትን ወይም ነርቭን የጎዳባቸው ሰዎች። የኩላሊት ችግር ያለባቸው ለውሃ እጥረት የበለጠ ተጋላጭ ናቸው MedlinePlus።
- ከምግብ ጋር የሚወሰድ መድኃኒት ያላቸው (ለምሳሌ የደም ግፊት፣ የልብ፣ የሚጥል በሽታ መድኃኒት)።
- ልጆች። የሁለቱም እምነት ደንብ ትንንሽ ልጆችን ከሙሉ ጾም ነጻ ያደርጋል፤ የሚያድግ ልጅ በቂ ምግብና ውሃ ይፈልጋል።
- በጾም ወቅት የደም ስኳር በተደጋጋሚ ከወረደ ወይም ራስዎን ከሳቱ፣ ጾሙን ከመቀጠልዎ በፊት ሐኪም ያማክሩ።
በእምነት ደንብ ጤናውን ለከባድ አደጋ የሚያጋልጥ ሰው ከጾም ነጻ ነው። ሐኪምዎ ጾም ለእርስዎ ደህና መሆኑን ወይም ምን ማስተካከል እንዳለብዎ ይነግርዎታል።
መከላከያ
- ቡና የሚጠጡ ከሆነ ከጾሙ ሳምንት በፊት ቀስ ብለው ይቀንሱ፤ የመጀመሪያው ቀን ራስ ምታት ይቀራል።
- ከጾም ውጭ ባለው ሰዓት ውሃ በደንብ ይጠጡ፤ ሽንትዎ ቀላል ቢጫ ከሆነ በቂ ውሃ አለዎት ማለት ነው።
- ጾሙ ከመጀመሩ በፊት ቀስ ብሎ የሚፈጭ ምግብ ይብሉ፤ ስኳርና የተጠበሰ ምግብ ይቀንሱ።
- የስኳር በሽታ ካለብዎ ከጾሙ በፊት ሐኪም አማክረው የመድኃኒት እቅድ ያዘጋጁ፤ በጾሙ ወቅት ደግሞ የደም ስኳርዎን ይለኩ NHS።
- በሞቃት ቀን ወይም በከባድ ሥራ ላይ ከሆኑ በተለይ ይጠንቀቁ፤ የውሃ እጥረት በፍጥነት ይመጣል።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- በጤናዬና በመድኃኒቴ ምክንያት ጾም ለእኔ ደህና ነው?
- የመድኃኒቴን ሰዓት ወይም መጠን በጾም ወቅት እንዴት ላስተካክል?
- የደም ስኳሬን በቀን ስንት ጊዜ ልለካ፣ ስንት ሲሆንስ ጾሙን ልፍታ?
- የደም ስኳር መውረድ ወይም የውሃ እጥረት ምልክት ሲመጣ ምን ላድርግ?
ምንጮች
- NIDDK. Low Blood Glucose (Hypoglycemia).
- CDC. Low Blood Sugar (Hypoglycemia).
- NHS (Hull University Teaching Hospitals). Diabetes and Ramadan: Guidance for Fasting During the Holy Month.
- MedlinePlus. Dehydration.
- MedlinePlus. Caffeine.
ጥያቄዎችና መልሶች · 6
Thank you very much can we take medicine i water fasting?
Depends on the medicine, but don't just stop what you were prescribed. Some need food or they upset the stomach, like metformin and anti inflammatory painkillers. The risky ones are diabetes and blood pressure medicines, because without food your sugar or pressure can drop too low. Those doses need to be adjusted by whoever prescribed them before you start the fast.
የግፊት መድሀኒት እወስዳለሁ እንዴትነው ?
የደም ግፊት መድኃኒት እየወሰዱ ያለ ሐኪም ክትትል ረጅም ቀን የውሃ ጾም መጾም አደገኛ ነው። ጾሙ ራሱ ግፊትን ስለሚያወርደው መድሃኒቱ ሳይስተካከል ከተወሰደ ከፍተኛ የማዞርና የመውደቅ አደጋ ያመጣል።
በቀን 3 ሊትር ውሃ መጠጣት ለኩላሊታችን አስፈላጊ ነው እየተባለ፣ የውሃ ጾም ማለት ውሃ አትጠጡ ነው? በጣም ግራ አጋቢ ነው።
የውሃ ፆም ማለት ውሃ መተው አይደለም፤ ተቃራኒው ነው። ለተወሰነ ሰዓት ምግብ ሳይበሉ ውሃ ብቻ መጠጣት ነው፣ የውሃውም መጠን እንደተለመደው ይቀጥላል። የስኳር ወይም የግፊት መድሃኒት የሚወስድ ሰው ግን መጠኑ ሳይስተካከል መጀመር የለበትም።
የልብ ሰርጀሪ የተሰሩ ይሄንን ጾም ማድረግ ይችላሉ?
ከልብ ቀዶ ጥገና በኋላ የሚወሰዱ መድሃኒቶች ስላሉ፣ ለቀናት ውሃ ብቻ መፆም የሰውነት ጨው መዛባትና ራስ ማዞር ሊያመጣ ይችላል። ሳትጀምሪ የልብ ሀኪምሽን አማክሪ፤ የመድሃኒቱ መጠን መስተካከል ሊኖርበት ይችላል።
የውሃ ፆም መጀመር እፈልግ ነበር፣ ነገር ግን ጥዋት ጥዋት በባዶ ሆዴ Levothyroxine ታብሌት እወስዳለሁ፤ ችግር ይኖረዋል?
የታይሮይድ ኪኒኑ በውሃ ብቻ በባዶ ሆድ ስለሚወሰድ ከውሃ ፆም ጋር አይጋጭም። ፆም ላይ ብትሆኚም በየቀኑ በሰዓቱ መውሰድሽን አታቋርጪ።
I wonder if we can do exercise during fasting
Light walking or stretching is usually fine. We'd skip hard workouts on longer water fast days, since dizziness and weakness are common, and stop to rest if you feel lightheaded.
ተያያዥ ርዕሶች
የስኳር በሽታ
የስኳር በሽታ ውስብስብ ችግሮች
ራስ ምታት
ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ፣ አደጋ ምክንያቶችና ቅድመ ምርመራበሐኪም (MD) የተጻፈ። ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን